Skip to content

Atburðir í Evrópu á 19. öld

Til að setja þessa atburði í samhengi við evrópska sögu má nefna nokkra sögulega atburði frá seinni hluta 19. aldar.

Ísland:

1845: Alþingi Íslendinga, sem frá 930 til 1799 kom árlega saman á Þingvöllum, var endurreist í Reykjavík.

1846: Lærði skólinn (líka kallaður Latínuskólinn) fluttist frá Bessastöðum til Reykjavíkur og fékk nafnið Reykjavíkur lærði skóli, en hefur frá 1937 borið nafnið Menntaskólinn í Reykjavík.

Sjálfstæðisbarátta Íslendinga stóð yfir frá miðri 19. öld. Árið 1948 afsalaði Danakonungur sér einveldi og við það tækifæri ritaði Jón Sigurðsson (1811-1879) Hugvekju til Íslendinga sem birtist í Nýjum félagsritum það ár. Í hugvekjunni hvetur hann Íslendinga til baráttu fyrir sjálfstæði með þeim rökum að með afnámi einveldisins yrði Ísland aftur sjálfstætt land eins og fyrir undirritun Gamla sáttmála árið 1262, þegar Íslendingar gengu Noregskonungi á hönd.

1862: Barnaskóli Reykjavíkur tók til starfa. Þar lærðu börn lestur, skrift, réttritun, reikning, biblíusögur, landafræði og dönsku.  

Fólksflutningar Íslendinga til Norður-Ameríku, einkum til Kanada, voru að hefjast um það leyti sem tími endurbyggingar hófst í Bandaríkjunum, eða frá um 1870 og fram að fyrri heimsstyrjöld. Talið er að um 15 þúsund Íslendingar, eða 20% þjóðarinnar, hafi fluttst vestur um haf og ekki snúið aftur.

Árið 1874 fengu Íslendingar sína fyrstu stjórnarskrá. Með henni fengu Íslendingar takmarkaða sjálfsstjórn sem m.a. fólst í því að Alþingi fékk löggjafarvald með konungi, og fjárveitingavald. Landshöfðingi var skipaður til að fara með æðstu stjórn landsins í umboði konungs.

1875: Eitt mesta öskugos Íslandsögunnar hófst þann 28. mars í Öskju og stóð í um 8 klst. Mikið tjón varð af öskufalli um miðbik Austurlands og margir bæir fóru í eyði, sem ýtti undir fólksflutninga Austfirðinga til Vesturheims. Á næstu mánuðum varð fleiri gosa vart og það var fyrst í árslok 1876 sem seinast sást til elds í Öskju.

Íslendingum fjölgaði úr tæplega 60.000 í 70.500 milli áranna 1850 og 1890.

Evrópa:

1845: Kartöflusýki á Írlandi olli gífurlegri hungursneyð sem stóð yfir í sjö ár. Hungursneyðin leiddi til 20-25% fólksfækkunar á milli 1841 og 1871, og í sumum bæjum allt að 67%. A.m.k. 2,1 milljón Íra fluttust af landi brott á áratugnum 1845-1855.  

Krímstríðið 1853-1856. Þar börðust Rússar gegn Tyrkjum, en Frakkland og Bretland studdu Tyrki. Krímstríðið hefur líka oft verið kallað fyrsta nútímastríðið.

1859: Styrjöld á Ítalíu þar sem Austurríki barðist gegn Sardiníu og Frakklandi.

1861: Ítalía sameinast sem konungsríki undir forystu Sardiníuríkis.

1864: Styrjöld Dana við Prússa og Austurríkismenn. Eftir ósigur Dana hertóku Prússar héraðið Slésvík (Schleswig) og Austurríkismenn héraðið Holtsetaland (Holstein). Árið 1867 urðu bæði héröðin prússnesk.

1866: Ritsími lagður milli Evrópu og Ameríku.

1870: Frakkar, undir stjórn Napóleons III, lýsa yfir stríði á hendur Prússum þann 19. júlí. Því stríði lýkur í janúar 1871 með sigri Prússa og falli Napóleons III af keisarastóli. Í kjölfarið verður Frakkland lýðveldi í þriðja sinn.

1871: Þýska keisaradæmið (þ. Deutsches Reich) stofnað í janúar úr 26 þýskumælandi fylkjum, að undirlagi prússneska „járnkanslarans“ Otto von Bismarck. Fram að því höfðu flest fylkin lotið stjórn konungsfjölskyldna.

1889: Eiffelturninn byggður fyrir heimssýninguna í París.

Published inviðbótarupplýsingar